ATATÜRKÇÜLÜK VE ATATÜRK DEVRİM MODELİ
Atatürk
devrim modelinin özellikleri, dayandığı temel ilkeler ulusal bağımsızlık
savaşında belirginleşmeye başlamıştır. Mustafa Kemal Atatürk'ün, bağımsızlık
savaşını, bu savaşın niçin yapıldığını, hangi amaca yönelik olduğunu anlatan
Büyük Söylev'i " 1919 yılı Mayısı 'nın 19'uncu günü Samsun'a çıktım" tümcesiyle
başlar. "Daha İstanbul 'dan çıkmadan önce düşündüğümüz ve Samsun 'da Anadolu
topraklarına ayak basar basmaz uygulamasına başladığımız karar" olarak
belirlediği amaç "Ulusal egemenliğe dayalı, bağımsız bir Türk devleti kurmak"tı.
"Bu kararın dayandığı en güçlü düşünce, Türk ulusunun saygın ve onurlu bir ulus
olarak yaşaması" temelidir. "Bu da ancak tam bağımsızlığa sahip olmakla elde
edilebilecek"ti.
"Üstlenilen
görevin asıl ruhu, tam bağımsızlık"tı. "Tam bağımsızlık, parasal, yargısal,
ekonomik, askersel ve bunlar gibi her hususta tam bağımsızlık ve tam
özgürlük"tü. Bu sayılanların "herhangi birinde bağımsızlıktan yoksun olma ulus
ve ülkenin gerçek anlamında bütün bağımsızlığından yoksun olması demek"ti.
Bu
karar ve düşünce ile Atatürk, "Ulusun duyuncunda ve geleceğinde duyduğu büyük
bir gelişim yetisini, bir ulusal giz gibi duyuncunda taşıyacak azar azar" aşama
aşama, "tüm toplumumuza uygulatmak zorunda" kalacaktır. Atatürkçülük Ulusal
Kurtuluş Savaşı'yla doğmuş, bir yandan anamalcı, elkoyucu dış güçlere karşı;
öbür yandanda bu dış güçlerle işbirliği içine girmiş olan imparatorluk
yöneticilerine karşı yürütülen ve utku ile sonuçlanan savaşımla oluşmaya
başlamıştır.
O
halde Atatürkçü düşüncenin başlangıcında elkoyuculuğa karşıtlık vardır, bu
ideoloji yayılmacılığa karşıdır.
Atatürk
devrimi toplum yaşamında kişi egemenliğini reddeder. Osmanlı toplumunda ise
egemenlik 600 yıllık bir imparatorluk döneminin yasal ve törel olarak
güçlendirdiği, yerleşik, yasal hale getirdiği padişahtadır. Üstelik padişah
sadece yönetsel bir egemen değil, aynı zamanda dinsel bir önderdir; tüm
Müslümanların Tanrı adına baş temsilcisidir. Bu dinsel önderlik padişahı daha da
güçlü kılmıştır.
Türk
Kurtuluş Savaşı ilk başından beri kişi egemenliği yerine ulus egemenliğini
benimsemiş; ulusun katıldığı bir eylem olarak ortaya çıkmış; tüm Anadolu halkı
Kurtuluş Savaşı için siyasal planda örgütlenmiş, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i
Hukuk Cemiyeti'nin yönetiminde bir ulusal eylem olarak gelişmiştir. Eylem dinsel
bir amaca yönelik değildir. O halde Türk Kurtuluş Savaşı ulusal bir eylem olduğu
kadar laik bir eylemdir.
Türk
Kurtuluş Savaşı'nın amacı dış düşmanları, elkoyucugüçleri çizdiği, saptadığı
ulusal sınırların dışına atmak, bu sınırlar içinde her yönden ekonomide, ekinde,
siyasada, yönetimde, ticarette; adliyede, askerlikte hasılı her şeyde tam
bağımsız bir devlet ve toplum yaratmaktır.
O
halde Atatürkçülük, ulusun egemenliğine dayalı ulusçu, laik, tam bağımsızlık
isteyen bir düşüncedir. Sömürüye yönelik ekonomik ve ticari ilişkileri
reddettiği gibi ulusal bağımsızlığa, ulusal egemenliğe ters düşen ideolojileri
de reddeder.
Atatürkçü
düşünce Batı 'nın elkoyucu güçlerine karşı verilen Türk Ulusal Kurtuluş
Savaşı'ndan doğmuştur, ama amaçladığı toplum ve devlet yapısı Batı 'nın usa
olgul (pozitif) bilime dayalı çoğulcu, özgürlükçü demokrasi anlayışıdır. Bu
çağdaş uygarlık, çağdaş düşünce olarak ta!lımlanmıştır.
Çağdaş
uygarlık düzeyine ulaşmak Türk toplumunun yapısını değiştirmekle olanaklıdır.
Toplum yapısını değiştirmek, çağdaş bir toplum ve devlet yaratmak için Atatürk
ideolojisinin öngördüğü ilkelerin içeriğini, amacını şöyle özetleyebiliriz:
Amaçlanan
toplumda yönetim biçimi Batı'nın demokrasi anlayışıdır. Bu "cumhuriyetçilik"
olarak belirlenmiştir. Tüm ulusun egemenliği düşüncesini içerir. Bu yönetim
anlayışında sınıf, zümre, aile, kişi egemenliğine yer verilmez. Birinci ilke
budur.
İkinci
ilke ulusçuluktur. Atatürkçülükte ulusçuluk, ulusal sınırlar içinde yaşayan aynı
yazgıyı, aynı kıvancı, aynı ülküyü, Türk ulusunun bireyi olma, ulus olma
bilincini paylaşan herkesi Türk saymaktadır. Bu ulusçuluk, anasoycu, saldırgan,
yayılmacı değildir. Öbür ulusların varlığına saygılıdır. Tüm ulusları, insanlık
evreninin saygınlığı, onuru, kişiliği, ulus ve insan olmaktan doğan haklan ve
ödevleri bulunan birer topluluğu olarak görür. Ulusların, devletlerin zayıf,
güçsüz ulusları, henüz uluslaşmamış toplumları sömürmesine, onları egemenliği
altına almasına karşıdır. Bu yönüyle Atatürkçülükte ulusçuluk insancıl, evrensel
boyutlara ulaşmıştır.
Bu
iki ana düşünceden yani cumhuriyetçi, ulusçu temelden bir çağdaş toplum ve
devlete gidilecektir. Bunun gelişmesi, oluşması için yöntem nedir, ne olacaktır?
Atatürk'çü düşüncenin kalkınmak, çağdaş olmak için öngördüğü uygulama öbür
ilkeleri ortaya çıkarmıştır. Uygulama "halkçı", "devletçi", "laik" ve "devrimci"
olacaktır. Bu ilkeler nedir, neyi amaçlamıştır?
Nasıl
ulusçuluk anlayışı, uluslar topluluğu içinde güçlünün güçsüzü sömürmesine,
ezmesine, egemenliği altına almasına karşı ise ha1kçılık ilkesi de hangi ulus
için olursa olsun o ulusun yaşamında, toplum ve devlet yapısında bir sınıf, bir
zümrenin, bir ailenin başka sınıflar, zümreler ve aileler üzerinde egemenlik
kurmasına, güçlülerin güçsüzleri ezmesine karşıdır. Her toplumda emeğiyle
geçinenler çoğunluktadır. E:neğiyle geçinenlerin tek varlığı çalışmaktır. Emek
ve çalışma sömürülemez. Çoğunluğun, halkın yararına olmayan girişimlere
ayrıcalıklara olanak tanınamaz. Devlet yaşamında yasalar, uygulamalar halka
dönük olmalıdır. Halkçılık hem yönetsel, hem ekonomik açıdan emeğiyle
geçinenlerin ön planda tutulmasını öngörür.
Atatürkçülük
çağdaş olma amacında devleti baş görevli sayar. Devlet yasalarla, üst yapıda
yapılan değişikliklerle sağlanan hakları, altyapıda gerçekleştirilecek
değişikliklerle, sağlanacak olanaklarla desteklemedikçe, güçlendirmedikçe halkın
koruması, geleneksel toplum yapısının değiştirilmesi olanaksızdır. Devlet
ekonomiye hem düzenleyici, hem de işletmeci olarak girecek, ekonomiyi tüm
ulusun, halkın yararına yönlendirecektir.
Atatürkçülükte
özel girişime karşıtlık yoktur. Fakat devlet, özel girişimin anamalcı isterler,
yönlendirmeler sonucu dış bağlantıların da desteğiyle ulusun özdeksel
olanaklarını halkın, kamunun aleyhine sömürmesine, bu doğrultuda gelişmesine de
karşıdır. Devlet ekonomide düzenleyici ve işletmeci olarak hem halkın, hem
ülkenin sömürülmesini önleyecek, hem de gelir dağılımında yaratılan değerlerin
paylaşılmasında büyük kitlenin halkın yanında yer alacaktır.
Atatürkçülük
laik bir ideolojidir. Toplum ve devlet yaşamının her alanında, her uygulamasında
ölçü, us ve bilim olacaktır. Dinsel kuralların, çağdışı kalmış geleneklerin,
bağlantıların devlet yönetiminde yeri yoktur. Dünya işleriyle dinsel işler
birbirinden ayrı konulardır. Herkes dinsel inancında özgürdür. Dinsel inancından
ötürü kınanamaz.
Fakat
bunun yanında devlet dinsel ayrıcalıklar tanınmasına, dinsel-mezhepsel güçler
oluşturularak bunlarla toplum ve devlet yaşamında etkinlik kazanılmasına da
olanak tanımaz.
Atatürkçülük
dogmatik bir düşünce değildir. Toplumun değişen, gelişen, yeni koşullar
karşısında yeni isterlere ve çözümlere gereksinim duyan yaşayan bir varlık
olduğunu kabul eder. Atatürkçülük bu değişmeye koşut olarak yenileşmeyi
"devrimcilik" olarak belirlemiştir. Bu, Atatürkçülüğü eskimekten, çağdışı
kalmaktan, dogmalaşmaktan kurtaran ilkedir. Toplumun gelişmesi, değişmesi
karşısında katı, değişmez, kalıplaşmış, daima doğru, geçerli sanılan kurallar
yeni oluşumlara, yeni isterlere ve gereksinimlere yanıt veremez. O halde
ideoloji, kendisini çağdışı bırakacak sınırlandırmalardan kaçınmalıdır.
Atatürkçülük bunu yeğlemiş ve "devrimcilik" ilkesiyle Türk devrimini sürekli bir
devrim niteliğinde almıştır.
Atatürkçülük
saptadığı amaçlar bütününe, Türkiye'nin çağın koşulları ve gerekleri içinde
henüz ulaşamamış bir devrimdir. Atatürkçülük, uygulamada ilkelerin itici, yapıcı
ve yönlendirici işlevini göz önünde tutmaya, sürekli ve ulusal devrim
anlayışıyla ilkeler doğrultusunda devlet ve toplum yaşamını yönlendirmeyi
öngörür ve ancak bu yöntemle çağdaş uygarlık düzeyine çıkabileceğini, çağ
dışılığın sürdürülebileceğini varsayar.
Yorumlar
Yorum Gönder