EŞİTLİGİ GERÇEKLEŞTİRMEYE YÖNELİK ATILIMLAR
Her
devrimin aşılması en güç sorunu eşitlik konusudur. Saltanat, hilafet, tekke,
zaviye, türbe, geleneksel dinsel otorite odakları, sanlar kaldırılıp
yasaklanabilir; kişiye yasalarla haklar sağlanabilir; yasa önünde herkesin eşit
olduğu belirlenebilir. Fakat tüm bu çağdaş uygulamalara karşın eğer bir
toplumeda kişi ekonomik yönden bağımsızlaştırılıp, mutlu özgür yurttaş düzeyine
ulaştırılamazsa, haklar ekonomik içerikle güçlendirilemezse o sistemde birlik
sorunu da, otorite sorunu da bütünüyle aşılmış olmaz. Her geleneksel toplumdaki
toplumsal, dinsel otorite odaklan kadar ve belki de onlardan da çok etkinliği
olan ekonomik otorite odakları vardır. Bunlar kişileri, yurttaşları yoksulluğu
nedeniyle kendisim ve çevresine bağımlı kılar.
Çağdaş
toplumda devletin zenginliği kadar, kişinin zenginliği, mutluluğu da önemlidir.
Geleneksellikten çağdaşlaşmaya yönelen ülke ise yoksul ülkedir. Ekonomik
büyümeyi, kalkınmayı, hızla sağlayacak olanaklardan yoksundur. Bunun için de
bütün çağdaşlaşma çabasındaki toplumların en büyük sorunu kalkınmak; ekonomik
büyümeden sağladığı geliri vergi düzenlemeleri, ücret, fiyat siyasalarıyla
adaletli ölçülerle kişiler arasında paylaştırarak eşitli ği sağlamaktır.
Sorunların en gücü bu olduğu içindir ki hemen çoğu geri kalmışlıktan kurtulma
çabalarında eşitlik sorunu siyasal sorunlardan sonraya kalır. Bunu sağlamak, bu
sorunu aşrr.ak uzun süreli, etkin bir çabayı gerekli kılar.
Atatürk
devriminin toplum ve devlet yaşamına uygulanmasında bu sorun birlik ve otorite
aşamalarından sonra ele alınmıştır. Gerçi l 924 Anayasası, öbür çağdaş yasalar,
ölçülerde değişiklik, geleneksel sanların, tekke zaviye ve türbelerin
kaldırılışı, kadın haklarıyla ilgili yasa aynı zamanda eşitlik sorunuyla da
ilgili konulardır. Fakat bunların hemen tümü kişinin ekonomik yaşamına katkı
sağlayacak uygulamalar degildir.
Devrimin
ekonomik içerikli atılımlarının ilki, imparatorluk döneminden kalan ve yoksul
köylüyü ezen aşa .1n kaldırılmasıdır. Bunu izleyen yıllarda özellikle ulusal
eğitimdeki parasız öğrenim, yabancı iyeliğindeki demiryollannın, liman ve
eklerinin, maden işletmelerinin, elektrik, su, tramvay şirketlerinin, tütün
işletmesinin satın alınması, kabotaj hakkına sahip çıkmak, sanayii özendiren,
yasanın kabulü, ulus okullarının, köy okullarının yaygınlaştırılması, çalışma
yaşamını düzenleyen 1 936 tarihli " İş Kanunu"nun çıkarılması, imparatorluk
toplumunun yaygın hastalığı sıtma, frengi gibi hastalıklarla savaşım, sağlık
kuruluşlarının ülkeye yayılması, tarım satış ve kredi kooperatifleri örgütünün
kurularak çitfçiye kredi olanaklarının sağlanması, karayolu, köprü yapımları,
sulama, tarımda verimi arttırıcı araç ve gereçleri edindirme ve geliştirme gibi
çalışmalar ekonomik içerikli ve yoksul halka dönük uygulamalardır.
Fakat
bu konuda en büyük ve güçlü atılım 1 929 dünya ekonomik bunalımından sonra 1 933
'te uygulamasına başlanan ve 1938'e kadar süren ilk beş yıllık sanayi planıdır.
Bu uygulama devrimin devletçilik ilkesinin somut ve başarılı ilk büyük
örneğidir. Bu uygulama Atatürk devrim modelinin güdümlü ekonomi siyasasının
özelliklerini taşır.
Kuşkusuz
eşitlik sorununun temel konusu olan ekonomik büyüme bir yatırım, bir anamal
konusudur. Fakat bununla birlikte kalkınmanın yeterli, bilgili, deneyimli bir
teknik kadroya ve çağdaş teknolojiye de gereksinimi vardır. Geri kalmış
toplumlar gelirden, tutum olanağından yoksun olduğu kadar teknik kadrodan ve
çağdaş teknolojiden de yoksundur.
Cumhuriyet
Türkiyesinin başlangıç yıllarındaki teknik kadro ve teknoloji yetersizliği
kalkınma çabalarının geciktirilmesinin nedenleri arasındadır.
Devrimin
önderi Atatürk'ün yaşamı boyunca sürekli üzerinde durduğu ve fakat uygulamaya
koyma olanağı bulamadığı, günümüzde bile Çözülemeyen konu toprak reformudur.
Ulusal
çağdaşlaşma eylemi bu sorunların dışında Atatürk döneminde dört önemli sorunla
karşılaşmıştır. Bunlardan ilki 1 934 'te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 'nın
kurulmaşı, kuruluşunu izleyen gelişmelerde bu açılmanın bir karşı devrim
eylemine dönüşmesi nedeniyle partinin kapatılarak, özgürlükleri kısıtlayıcı,
sınırlayıcı yasanın (Takriri Sükun Kanunu) çıkarılması, ikincisi Doğu'da ulusal
birliği parçalamaya yönelik budunsal ve dış destekli Şeyh Sait ayaklanmasıdır.
Ayaklanma
bastırılış; fakat devrim 1930'da üçüncü bir sorunla karşılaşmış; yeni bir
açılmayla Serbest Cumhuriyetçi Parti kurulmuş, karşı devrim özlemlilerinin
ortaya çıkmasına olanak sağlaması sonucu kurucularınca kapatılmış, bu açılma da
dördüncü sorunu, Menemen olayını yaratmıştır. Bu olay da bastırılmış, fakat bu
örnekler çok partili yaşama geçişin yeniden ertelenmesine yol açmıştır.
Yorumlar
Yorum Gönder