OTORİTEYİ KURMAYA YÖNELİK ATILIMLAR
Atatürk
devrim atılımlarının birlik sağlamaya yönelik uygulamalarının bir bölümü aynı
zamanda çağdaşlaşma eyleminin otorite sorunuyla da ilgilidir. Önceki kesimde
incelenen hilafetin kaldırılması, eğitimde birlik, 1924 Anayasası, tekke, zaviye
ve türbelerin yasaklanması, çağdaş yasaların çıkarılması, anayasanın
laikleştirilmesi, ulusal birlik yaratma, uluslaşma uygulamalarıdır. Bu atılımlar
uluslaşmaya, ulusal birliğe katkıları oranında istemin otorite sorununa da çözüm
getirmektedir. Halife dinsel bir otoritedir; fakat laik, çağdaş toplum siyasal
otoritenin yanında bir ikinci dinsel otoriteyi reddeder. Etkin, güçlü bir
siyasal sistemde din gibi yaşayan toplumsal bir kurumun başında, gücünü dinden,
ümmetten alan, etkisi ve görev alanı ülke sınırların otoritenin bulunması
siyasal otoriteyi sarsar, azaltır, otorite çatış;tıasına yol açar. Otorite
çatışması etkin, güçlü siyasal bir otoriteye gereksinimi olan çağdaşlaşma
eylemini durağanlaştırır, dahası devrimin yozlm;rnasına ya da karşı bir devrimle
bastırılmasına olanak sağlar. İran, Pakistan örneklerinde görülen çatışmaların
nedenleri arasında dinsel otoritelerin varlığı yadsınamaz.
Bunun
gibi, halifenin dışında daha az etkin, dinsel, mezhepsel, tarikat
kökenli-dağınık, fakat geleneksel toplum içinde yaşayan, dindaşlarına,
mezheptaşlarına, "tarikat ehli "ne yön veren, onları eğiten, törenlerinde onlara
başkanlık eden, töresel hukuk dağıtan, ceza kesen, ödüllendiren, para, ürün
toplayan, tekkede, dergahta, zaviyede ocak kaynatan, aş pişirip dağıtan,
türbelerde, yctırlarda "sahip"lik yapan, bunun karşılığında "adak"lar alan
çelebiler, şeyhler, postnişinler, dervişler, dedeler, babalar, nakipler,
emirler, tarikat halifeleri, mollalar vardır. Çevrelerinde,inançlarını
paylaşanlar arasında etkinliğe sahip olan bu kişiler siyasal otoritenin,
çağdaşlaşma eyleminin karşıt güçleridir.
Güçlerini
hem inançlarından, hem yancaşlarından, hem de sağladıkları ekonom_ik
olanaklardan alırlar. Tüm bu nedenlerle siyasal otoritenin kurulabilmesi,
siyasal kurumlaşmanın sağlanabilmesi için, aynı zamanda yoksul halkın inancından
dolayı sömürülmesini önlemek için tekke, zaviye ve türbeler kaldırılmış, siyasal
otoritenin bu engelleri de aşılmıştır.
Atatürk
Devrimi, halLçılık ilkesinin de doğal sonucu olarak ailelere, aşiretlere, bey,
paşa, paşazade, hacı, hafız, molla, hazret sanlarıyla tanınıp anılan ve
çevrelerinde oldukça etkinliği olanlara ayrıcalık tanımaz. Bu, halkçılığın,
eşitliğin gereği olduğu kadar otorite sorununun da konusudur. Yakın çevresel
otorite odakları olan bu sanların çağdaş siyasal sistem içinde yeri yoktur. Onun
için soyadı yasası çıkarılmış, herkesin adı ve soyadıyla anılması, tanıtılması,
çağrılması öngörülmüştür. Bu uygulama aynı zamanda ad benzerliklerinden doğan
karışıklıkları, haksızlıkları da gidermeye olanak sağlamıştır.
Yorumlar
Yorum Gönder