ATATÜRK'TEN SONRAKİ DÖNEMİN ÖZELLİKLERİ
Ulusal çağdaşlaşma sürecinin Atatürk'ten, 10 Kasım 1938'den
sonraki döneminin ilk yedi yılı II. Dünya Savaşı'nın çalkantıları, etkileriyle
geçmiştir. Bu dönemde gerçi devlet savaş dışında kalmış, fakat savaş ülke
ekonomisini etkilemiş II. Sanayi Planı 'nın uygulamaya konmasını engellemiş,
yatırımlar büyük ölçüde durmuştur.
Bu dönemin 1 950'ye kadar süren yıllarında çağdaşlaşma
atılımları yönünden olumlu-olumsuz girişimler vardır.
Üretime dönük öğretime yönelinmiş, köy enstitüleri bu
yıllarda kurulmuş, ilköğretimde yaygın bir gelişme sağlanmıştır. Dönemin
eşitliğe yönelik bir büyük adımı 1945'te çıkarılan Çiftçiyi Topraklandırma
Yasası, ikinci büyük adımı da çok partili yaşama geçiş; üçüncü ve çok önemli bir
adım da 27 Mayıs 1 960 ordu eyleminin sonucu, çoğulcu bir siyasal düzeni,
kişinin ekonomik, toplumsal, siyasal haklarına işlerlik ve içerik kazandırmayı
öngören 1961 Anayasası'nın yürürlüğe konmasıdır.
Gerçekte Türk devriminin önderi Mustafa Kemal Atatürk'ün 1
O Kasım 1 938 'de ölümünden günümüze değin sürüp gelen ve bir bölümüyle henüz
tarihsel nitelik kazanmamış, güncelliğini yitirmemiş olaylar içinde ele alınması
gereken önemli gelişmeler, bu gelişmeler içinde de devrimi olumlu, olumsuz yönde
etkileyen olgular vardır.
Üretime dönük eğitime geçilmiş, Köy Enstitüleri kurularak
eğitimin yaygınlaştırılmasına girişilmiş, fakat bu devrimci atılım çok partili
siyasal yaşamda etkinliğini kaybetmiştir. Çiftçiyi Topraklandırma Yasası
çıkarılmış, bununla toprak dağılımındaki adaletsizlikler giderilmek istenmiş,
fakat bu yasa bütünüyle ne uygulanabilmiş, ne de toprak reformu
gerçekleştirilmiştir. Devrimin ulus oluşturulması, ekinin ulusallaştırılmasında
yardımcı işlev üstlenen halkevleri bir siyasal partinin denetiminden alınarak
ulusal devlet kuruluşu biçiminde sürdürülmesi gerekirken kapatılmış, bu kuruluşa
çoğulcu dü:z;enin isterlerine yanıt verecek işlerlik kazandırılmamıştır.
Ulusal bir ekonomi yerine dışa bağımlı, Batı
anamalcılığının etki ve denetiminde bir ekonomi ve sanayinin kurulmasına, bu
bağımlılıkla genişlemesine olanak sağlamış; böylece ülke ekonomisi yeni
sömürgeciliğe açılmıştır.
Laik eğitimi güçlendirici, laik bir toplum yaratıcı
atılımlar büyük ölçüde unutulmuş, dinsel eğitim laik öğretim kurumlarını ve
toplumu etkileyecek, denetimi altına alınacak olanaklara kavuşturulmuş; dinsel
eğitim kuruluşları hem nicelik, hem nitelik yönünden ülke çapında
örgütleştirilmiştir.
Bu gelişmeler, çoğulcu siyasal düzene geçişten sonra
devrimci önder kadroların ve yöneticilerin yerini, tutucu ve geleneksel yapıyla,
bu yapının güç odaklarıyla özdeşleşmiş yöndicilerin almalarından ve siyasal
karar oluşturmada görev üstlenmelerinden doğmuştur.
l. Dünya Savaşı 'nın zorunlu olarak ara verdiği merkezi
planlamaya dayalı ekonomik kalkınma ve sanayileşme yerine devletin desteğinde
güçlenen, güçlendikçe de devletin ekonomik girişimlerini zayıflatan bir kalkınma
yöntemi benimsenmiştir.
Atatürk'ün "halk devleti" kavramı ve "Halkçılık" ilkesi
unutulmuş, anamalcı bir güçlenmeye olanak sağlanmıştır.
Halbuki çağdaşlaşmada ulusal birliğin sağlanmasından,
otoritenin kurulmasından sonra en önemli konu hem ulusal birliğin, hem de
otoritenin sürekliliğinin vazgeçilmez sorunu ve koşulu eşitliğin
sağlanmasıdır.
Eşiti iğin içeriğinde şu önemli öğeler vardır:
a) Siyasal katılma; kişinin uyruk durumundan etken yurttaş
durumuna gelmesi;
b) Yasalarla eşitliği sağlama; herkesi olanaklardan adalet
ölçüleri içinde yararlandırma;
c) Kişilerin belirli yerlere gelmelerini, belirli yerlere
atanmalarını yetenekleriyle orantılı kılma.
Siyasal sistemin alabilirliğiyle ilgili olarak şu
özellikleri gözden geçirilmelidir:
a) Siyasal sistemin ne oranda istekleri karşılayabildiği;
çözüm getirebildiği ve sonuç alabildiği üzerinde önemle durulması gereken bir
konudur;
b) Aynca, alabilirlikten söz ederken bu sistemin ne oranda
tüm topltmıu ve ekonomiyi etkilediğini hesaba katmak gerekliliği vardır;
c) Etkenlik, uygulamada haşan, siyasal sistemin
alabilirliğinin değerlendirilmesi konusunda önemli bir ölçüdür. Bütün bu
özelliklerin yanı sıra yönetimde ussallık, laik düşüncenin varlığı, siyasanın
düzenlenmesinde laik kararların egemenliği siyasal sistemin alabilirliğini
olumlu yönde etkileyen konulardır. Konuyu temeline indirgemek istemek, hükümetin
üstlendiği işlerin kapsamı, ne kadar çok iş yapabildiği, yapılan işlerin bir
bütünlük içinde yürütülmesi ve uygulamada etkenliği ve başarısı siyasal sistemin
alabilirliğinin değerlendirilmesinde en önemli ölçütlerdir.
Kurumsal farklılaşma ve uzmanlaşmaya gidilmesi, fakat bütün
bu farklılaşmanın ve uzmanlaşmanın bir bütünlük içinde yürütülmesi de çağdaş
toplum olmanın bir ölçütüdür. Ancak, yalnız bu konuda değil, çağdaşlaşmayla
ilgili öbür bazı konularla ilgili olan şu özelliği de göz önünde tutmak gerekir.
Tarihsel, toplumsal, ekinsel ve yapısal farklılıklar ve çözülmesi gereken konu
veya konuların karmaşıklığı nedeniyle, kimi kez ne kadar uğraşılırsa uğraşılsın,
sonuç alınması gecikebilir. Çağdaşlaşan bir toplumda pek çok kurumsal değişme
gözlemlenebilir. Ancak toplumsal değişme ne kadar özenle planlanırsa planlansın,
bazı kurumsal değişmeler daha çabuk gerçekleşir, bazıları ise sürekli olarak
gecikir.
Çağdaş Türkiye'de ortaya çıkan huzursuzluğun temel bir
nedeni de siyasal sistemin eşitlik sağlama doğrultusunda gelen istekleri
yeterince karşılayamamasıdır. Kuşkusuz, Atatürk döneminde bu konuda bir ölçüde
rahatlık olduğu gerçeğini düşünürken böyle hızlı ve yaygın istek durumunun henüz
gündeme gelmemiş olduğunu göz önünde bulundurmak gerekir. Ayrıca uzmanlaşma,
yetenek ve bilgi birikimi gerektirdiğinden eşitlik ilkesiyle uygulamada çelişki
halindedir. Ancak bu da çağdaşlaşma akımının doğal bir durumu olarak
değerlendirilmelidir.
Atatürk döneminde çağdaşlaşma atılımları sürerken henüz
toplumdan, halktan, kitleden gelen örgüt istekleri
belirgin, yaygın değildi. Halk henüz bir siyasal
bilinçlenmeye kavuşmamıştı. Bu nedenle önder kadro, devrim atılımlarına
girişirken halktan gelen geniş kapsamlı isteklerin baskısıyla karşılaşmıyordu.
Halk yararına pek çok atılımlar yapılmışsa da belirtilen bu nedenlerle oldukça
bağmısız hareket etme olanakları da vardı. Ancak, özellikle 1 930 yıllarından
sonra Atatürk ve onun devrimci kadrosunun temelde kendi gücümüze dayanan, yeni
bağmılılıklar yaratmayan bir ekonomik kalkınma planı uygulamasına giriştiği ve
eşitlik doğrultusunda anlamlı adımların atıldığı da bir gerçektir.
Devrimin Atatürk sonrası dönemindeki özetlenen
bu gelişmeler devrim bilincinin zayıflamasına, giderek sönmesine, devrimci
atılımların unutulmasına, pek çoğunun da ortadan kaldırılmasına yol
açmıştır.
Atatürk devrimi, devrimin önderinin dilinde "Doğu'nun
mazlum ulusları "nın uyanışına, sömürge durumundan kurtularak,
bağımsızlaşmalarına örnek olacaktır. Atatürk devrimi bu uluslar ve toplumlar
için bir çağrı, bir önermedir. Fakat pek çok bağımsızlaşma eylemi, 1 950
sonrasının dış siyasasında sömürgecilere karşı "asilik" olarak
nitelendirilmiştir.
Türkiye'nin günümüzde "Üçüncü Dünya" olarak adlandırılan
bağımsızlığına yeni kavuşmuş ülkelerden bir ölçüde kopukluğunun temelinde
Atatürkçü dış siyasadan uzaklaşma, anamalcı, yayılmacı devletlerin siyasalarına
bağlanpıa yatar.
Yorumlar
Yorum Gönder